Gümrükleme nedir?
Gümrükleme, eşyanın bir ülkeden çıkışı, ülkeye girişi ya da ülke üzerinden transit geçişi için gereken gümrük işlemlerinin tamamlanmasıdır. Beyannamenin verilmesi, belgelerin kontrolü, varsa vergilerin hesaplanıp ödenmesi ve gerektiğinde muayene bu sürecin parçalarıdır. İhracatta beyan, yükleme yerine yakın bir iç gümrükte ya da çıkış gümrüğünde verilebilir; ithalatta eşya serbest dolaşıma girmeden alıcıya teslim edilemez; transitte ise yük, teminat altında ve mühürlü olarak varış gümrüğüne kadar izlenir.
Gümrük sürecinde rolümüz
Türkiye’de gümrük beyannamesi genellikle yükümlü firmanın kendisi ya da onu temsilen bir gümrük müşaviri tarafından verilir. Bizim rolümüz, beyanın öncesindeki ve çevresindeki her şeydir: süreci planlamak, belgeleri eksiksiz hazırlamak, mevzuat risklerini önceden bildirmek ve gümrük müşaviri, taşıyıcı, alıcı ve varış ülkesindeki acentemiz arasındaki akışı yönetmek. Böylece yük sınırda ya da gümrükte evrak eksikliği yüzünden beklemez.
Beyan türleri: ihracat, ithalat ve transit
| Beyan | Ne zaman? | Öne çıkan belgeler ve noktalar |
|---|---|---|
| İhracat beyannamesi | Eşya Türkiye’den yurt dışına çıkarken | Ticari fatura, çeki listesi; varış ülkesine göre A.TR, EUR.1 ya da menşe şahadetnamesi; ürüne özel izinler |
| İthalat beyannamesi | Eşya Türkiye’de serbest dolaşıma girerken | Fatura, taşıma belgesi, menşe belgesi; doğru GTİP, gümrük vergisi, KDV ve varsa ek vergiler; ürün güvenliği denetimleri |
| Transit beyanı (T1 / NCTS) | Eşya gümrük gözetiminde bir ülkeden geçerken ya da iç gümrüğe taşınırken | Teminat, mühür ve güzergâh; varış gümrüğünde kapatma |
| TIR karnesi | TIR Sözleşmesi’ne taraf ülkeler üzerinden karayolu transitinde | Mühürlü yük bölmesi; karnede gösterilen gümrük idareleri |
Fuar ve sergi eşyası için kullanılan ATA karnesi ve geçici ithalat süreçleri için fuar ve proje taşımacılığı sayfamıza bakabilirsiniz.
Menşe ve dolaşım belgeleri: A.TR, EUR.1 ve menşe şahadetnamesi
Hangi belgenin gerektiği; ürünün türüne, menşeine ve varış ülkesiyle Türkiye arasındaki ticaret anlaşmasına göre değişir. Yanlış belge, alıcının vergi avantajını kaybetmesine ya da yükün gümrükte beklemesine yol açabilir.
- A.TR dolaşım belgesi: Türkiye–AB Gümrük Birliği kapsamında, serbest dolaşımdaki sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünleri için kullanılır. Menşe belgesi değildir; eşyanın serbest dolaşımda olduğunu gösterir ve Gümrük Birliği hükümlerinden yararlanılmasını sağlar. Avrupa hattında AB ülkelerine giden sevkiyatların çoğunda temel belgedir.
- EUR.1 dolaşım belgesi: Tercihli menşe belgesidir. Türkiye’nin serbest ticaret anlaşması olan ülkelerle ticarette (ör. EFTA ülkeleri, Birleşik Krallık, Batı Balkan ülkeleri) ve AB ile ticarette Gümrük Birliği kapsamı dışındaki tarım ile kömür–çelik ürünlerinde indirimli ya da sıfır vergi için kullanılır. Anlaşmanın izin verdiği durumlarda faturada menşe beyanı EUR.1’in yerine geçebilir.
- EUR-MED: Pan-Avrupa-Akdeniz menşe kümülasyonunda kullanılan bu belge, revize menşe kurallarına geçişle birlikte büyük ölçüde kullanımdan kalktı; revize kuralların uygulandığı ticarette menşe kanıtı artık EUR.1 veya menşe beyanıdır. Bazı ülkelerle geçiş düzenlemeleri sürebildiği için geçerli belgeyi her sevkiyatta ayrıca teyit ediyoruz.
- Menşe şahadetnamesi: Tercihli olmayan menşe belgesidir ve ticaret ya da sanayi odalarınca onaylanır. Vergi avantajı sağlamaz, ancak Orta Doğu başta olmak üzere birçok varış ülkesi ithalatta ister.
Brexit sonrasında Birleşik Krallık AB Gümrük Birliği’nin parçası değildir. Bu nedenle İngiltere, Galler ve İskoçya’ya sevkiyatlarda tercihli vergiden yararlanmak için A.TR değil, Türkiye–Birleşik Krallık serbest ticaret anlaşması kapsamında EUR.1 veya menşe beyanı kullanılır; AB üyesi İrlanda’ya ise A.TR ile gidilir. Norveç, İsviçre ve İzlanda da AB dışındadır ve Türkiye ile ticaretlerinde EFTA anlaşması hükümleri uygulanır.
Transit rejimi: T1 / NCTS ve TIR karnesi
Transit rejimi, vergileri ödenmemiş eşyanın teminat altında bir gümrük idaresinden diğerine taşınmasını sağlar. Türkiye, Ortak Transit Sözleşmesi’ne taraftır; AB ve EFTA ülkeleri, Birleşik Krallık ve sözleşmeye taraf diğer ülkeler arasındaki transitler T1 beyanıyla, elektronik NCTS sistemi üzerinden yürütülür. Beyan çıkışta açılır ve yük varış gümrüğüne ulaştığında kapatılır; zamanında kapatılmayan bir beyan, teminata başvurulmasına kadar varan sorunlara yol açabilir.
Ortak transit sisteminin dışında kalan pek çok güzergâhta, örneğin Orta Doğu ve Orta Asya yönlerinde, karayolu transitinde TIR karnesi kullanılır. TIR sisteminde yük mühürlü bir bölmede taşınır ve tek bir uluslararası teminatla birden fazla ülkeden geçebilir. Hangi rejimin uygulanacağını güzergâha göre planlıyor, transit belgelerinin eksiksiz olmasını ve varışta kapatılmasını takip ediyoruz.
Mevzuat danışmanlığı ve gümrük uyumu
Dış ticaret ve gümrük mevzuatı sık değişir; bir ürün için geçen ay geçerli olan vergi oranı, izin ya da belge şartı bu ay farklı olabilir. Mevzuat danışmanlığında amacımız, bu değişikliklerin yük yoldayken değil, sevkiyat planlanırken fark edilmesidir. Yük hareket etmeden önce özellikle şu konularda sizi bilgilendiriyoruz:
- GTİP ve tarife: Ürününüzün tarife pozisyonunun (GTİP) ve buna bağlı vergi, izin ve denetimlerin beyan öncesinde teyit edilmesi
- İthalat yükümlülükleri: Gümrük vergisi ve KDV’nin yanında ilave gümrük vergisi, ek mali yükümlülük, kota ve gözetim uygulamaları
- Ürün uygunluğu: Ürün güvenliği ve standart denetimleri; lisans ya da izin gerektiren eşya
- Varış ülkesi kuralları: Menşe, etiketleme ve uygunluk belgeleri; AB’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM/CBAM) gibi yeni düzenlemeler
Uluslararası ticaret ve beyan yönetimi: gümrük sirkülerlerinin takibi
Ticaret Bakanlığı’nın yayımladığı genelgeler ve duyurular, tarife değişiklikleri, ithalat rejimi kararları ve varış ülkelerindeki yeni uygulamalar beyan sürecini doğrudan etkiler. Bu gümrük sirkülerlerini ve ülke bazlı vergi, kota ve menşe kurallarını düzenli olarak takip ediyor, sizi ilgilendiren değişiklikleri sevkiyat planlaması aşamasında paylaşıyoruz.
Beyan yönetimi tarafında ise belge setinin hazırlanmasından beyanın tamamlanmasına ve transit beyanlarının kapatılmasına kadar akışı izliyoruz. Amacımız, eksik ya da birbiriyle çelişen bir bilginin sevkiyatı durdurmasını baştan önlemektir.
Gümrükleme süreci nasıl işler?
- Ön bilgi: Ürün tanımı, GTİP, menşe, fatura değeri, teslim şekli (Incoterms) ve çıkış–varış ülkesi paylaşılır.
- Risk ve belge değerlendirmesi: Gereken belgeler, izinler ve olası vergi ya da denetim riskleri önceden belirlenir.
- Belge hazırlığı: Fatura, çeki listesi, menşe ve dolaşım belgeleri ile transit belgeleri hazırlanır ve birbiriyle tutarlılığı kontrol edilir.
- Beyan ve koordinasyon: Beyan, yükümlü firma ya da gümrük müşaviri tarafından verilir; muayene ve onay aşamalarını birlikte takip ederiz.
- Transit ve varış: Sınır geçişleri izlenir, varış gümrüğündeki işlemler acente ağımızla koordine edilir ve transit beyanı kapatılır.
Gümrükleme maliyetini ne belirler?
Gümrükte ödenen vergiler (gümrük vergisi, KDV ve benzerleri) devlete ödenir ve hizmet bedelinden ayrıdır. Hizmet tarafında maliyeti belirleyen başlıca etkenler:
- Beyan sayısı ve beyandaki kalem sayısı
- Gereken belge ve izinlerin türü ve sayısı
- Transit rejimi ve teminat ihtiyacı
- Muayene, bekleme ya da antrepo ve depolama ihtiyacı
- Gümrük müşavirliği ve varış ülkesindeki acente hizmetleri
Neden Multitransport?
- Taşıma ve gümrük aynı çatı altında: Evrak ve mevzuat tarafı çözülmeden yük hareket etmez; ikisini aynı operasyon masasından planlarız.
- Risk öncesi bilgilendirme: Sorunları sınırda değil, sevkiyat planlanırken konuşuruz.
- Hat bazında belge bilgisi: 8 bölgede 54 ülkeye düzenli çıkışlarımızda her hattın belge gerekliliklerini güncel tutarız.
- Belgeli süreçler: ISO 9001 ve bilgi güvenliği için ISO 27001 dahil yönetim sistemi belgelerimiz.