ADR nedir?
ADR, Tehlikeli Malların Karayoluyla Uluslararası Taşımacılığına İlişkin Avrupa Anlaşması’dır; kısaltma, anlaşmanın Fransızca adından (Accord relatif au transport international des marchandises Dangereuses par Route) gelir. Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu (UNECE) bünyesinde yürütülen anlaşma iki yılda bir güncellenir. Türkiye’nin de taraf olduğu ADR; tehlikeli maddelerin sınıflandırılmasından ambalajlanmasına, etiketlenmesinden araç ve sürücü şartlarına kadar karayolu taşımasının kurallarını belirler.
Aynı yük denizde ve havada farklı kural setlerine tabidir:
| Taşıma modu | Kural seti | Öne çıkan gereklilikler |
|---|---|---|
| Karayolu | ADR | ADR taşıma evrakı, sürücü için yazılı talimat, turuncu plaka ve tehlike etiketleri, ADR eğitimli sürücü |
| Denizyolu | IMDG Kodu (IMO) | Tehlikeli madde beyanı (DGD), konteyner yükleme sertifikası, ayrıştırma (segregasyon) kuralları, hat şirketi onayı |
| Havayolu | IATA DGR (ICAO Teknik Talimatları’na dayanır) | Göndericinin tehlikeli madde beyanı, daha sıkı miktar sınırları; bazı maddeler yalnız kargo uçağıyla taşınabilir ya da hiç taşınamaz |
Kara ve denizin birlikte kullanıldığı taşımalarda her bacak kendi kurallarına göre planlanır. Konteynerle tehlikeli madde sevkiyatı için denizyolu taşımacılığı, acil gönderiler için havayolu taşımacılığı sayfalarımıza bakabilirsiniz.
ADR sınıfları
ADR, tehlikeli maddeleri taşıdıkları ana tehlikeye göre dokuz sınıfa ayırır; bazı sınıflar alt sınıflara bölünür:
| Sınıf | Tehlike | Örnek yükler |
|---|---|---|
| 1 | Patlayıcı maddeler ve nesneler | Havai fişek, fünye, mühimmat |
| 2 | Gazlar | LPG, sanayi gazı tüpleri, aerosol spreyler |
| 3 | Alevlenir sıvılar | Boya, tiner, vernik, alkollü ürünler, akaryakıt |
| 4.1 | Alevlenir katılar ve kendiliğinden tepkimeye giren maddeler | Kibrit, kükürt, naftalin |
| 4.2 | Kendiliğinden yanmaya yatkın maddeler | Beyaz fosfor, bazı aktif karbon türleri |
| 4.3 | Suyla temas ettiğinde alevlenir gaz çıkaran maddeler | Kalsiyum karbür, sodyum |
| 5.1 | Yükseltgen (oksitleyici) maddeler | Hidrojen peroksit çözeltileri, bazı nitratlı gübreler |
| 5.2 | Organik peroksitler | Bazı reçine sertleştiricileri |
| 6.1 | Zehirli maddeler | Bazı tarım ilaçları, siyanür bileşikleri |
| 6.2 | Bulaşıcı maddeler | Klinik atıklar, biyolojik numuneler |
| 7 | Radyoaktif maddeler | Tıbbi ve endüstriyel radyoizotoplar |
| 8 | Aşındırıcı (korozif) maddeler | Asitler, sodyum hidroksit, sulu aküler |
| 9 | Çeşitli tehlikeli maddeler ve nesneler | Lityum piller, çevreye zararlı maddeler, hava yastığı şişiricileri |
Sınıf 1 (patlayıcılar), 6.2 (bulaşıcı maddeler) ve 7 (radyoaktif maddeler) gibi özel izin, ambalaj ve ekipman gerektiren yüklerde uygunluğu her gönderi için ayrıca değerlendiriyoruz. Belirli organik peroksitler gibi sıcaklık kontrolü de gerektiren maddelerde ADR kurallarını frigorifik taşımacılık gereklilikleriyle birlikte planlıyoruz.
Göndericiden hangi bilgiler gerekir?
Tehlikeli madde teklifinin doğru ve hızlı hazırlanması, göndericiden alınan bilgilerin eksiksiz olmasına bağlıdır:
- UN numarası: Maddeyi veya nesneyi tanımlayan dört haneli numara (ör. boyalar için UN 1263).
- Uygun sevkiyat adı: ADR’deki resmi taşıma adı.
- Sınıf ve yan tehlikeler: Birincil tehlike sınıfı ve varsa ek riskler.
- Ambalaj grubu: Tehlike derecesine göre I (yüksek), II (orta) veya III (düşük); bazı sınıflarda ambalaj grubu bulunmaz.
- Miktar ve ambalaj: Kap sayısı, ambalaj tipi ve UN onay kodu, net ve brüt miktar.
- Güvenlik bilgi formu (GBF / SDS / MSDS): Güncel olmalı; 14. bölümdeki taşımacılık bilgileri eksiksiz doldurulmuş olmalı.
- Özel koşullar: Sıcaklık kontrolü gereksinimi, sınırlı miktar (LQ) veya istisnai miktar (EQ) kapsamı.
Türkiye’de tehlikeli madde gönderen, paketleyen veya yükleyen işletmeler için ulusal mevzuatta tehlikeli madde güvenlik danışmanı (TMGD) görevlendirilmesi gibi ek yükümlülükler de bulunabilir; kendi yükümlülüklerinizi danışmanınızla teyit etmenizi öneririz.
ADR taşıma süreci
- Bilgi ve belge incelemesi: UN numarası, sınıf, ambalaj grubu, miktar ve GBF incelenir.
- Uygunluk değerlendirmesi: Miktar muafiyetleri, ambalaj, birlikte yükleme yasakları ve güzergâhtaki tünel kısıtlamaları kontrol edilir.
- Araç ve sürücü planı: Yükün gerektirdiği donanıma sahip araç ve ADR eğitim sertifikalı sürücü planlanır.
- Evrak: ADR taşıma evrakı ve yazılı talimat hazırlanır; deniz ya da hava bacağı varsa ilgili tehlikeli madde beyanları düzenlenir.
- Yükleme ve kontrol: Ambalaj etiketleri, araç plakaları, istif ve sabitleme kontrol edilir.
- Transit ve teslim: Sevkiyat tek operasyon masasından izlenir ve alıcıya teslim edilir.
ADR’li yük parsiyel gönderilebilir mi?
Evet, ancak koşullu. ADR, bazı sınıfların aynı araçta birlikte yüklenmesini yasaklar ve tehlikeli maddelerin gıda ve yem gibi yüklerle aynı araçta taşınmasına kısıtlamalar getirir. Bu yüzden ADR’li bir yükün parsiyel taşımacılık kapsamında diğer yüklerle birleştirilip birleştirilemeyeceği; sınıfına, miktarına ve araçtaki diğer yüklere göre değerlendirilir. Uygun değilse komple araç ya da ekspres seçeneklerini öneriyoruz.
ADR taşımacılığında fiyatı ne etkiler?
- Sınıf, ambalaj grubu ve miktar (muafiyet eşiklerinin altında kalıp kalmadığı)
- Parsiyel taşıma imkânı ya da komple araç ihtiyacı
- Tünel kısıtlamaları nedeniyle güzergâh seçimi
- Sıcaklık kontrolü veya özel ekipman ihtiyacı
- Deniz ve hava bacağında hat ve havayolu şirketlerinin tehlikeli madde kabul koşulları ve ek ücretleri
- Gümrük ve transit işlemleri
Neden Multitransport?
- Üç mod, tek masa: Karayolu (ADR), denizyolu (IMDG) ve havayolu (IATA DGR) sevkiyatlarınız aynı ekipten planlanır.
- Kimya ve ADR sektörüne odak: Uluslararası güvenlik standartlarına, özel ekipmana ve yakın mevzuat takibine dayalı hassas taşıma.
- Önce değerlendirme: Uygunluğu netleşmeyen yük yola çıkmaz.
- Gümrük aynı çatı altında: Beyan ve mevzuat süreçleri için gümrükleme hizmetimiz.
- Belgeli yönetim sistemleri: ISO 14001 (çevre) ve ISO 45001 (iş sağlığı ve güvenliği) dahil dört ISO belgesi.